Jesteś tutaj
Strona główna > Uroda > Higiena psychiczna

Higiena psychiczna

Spośród wielu różnych zagadnień wchodzących w skład pojęcia higieny psychicznej omówione tu zostaną tylko niektóre, wiążące się bardziej bezpośrednio z poruszanymi sprawami higieny i estetyki, podobnie jak przy pracy fizycznej, tak też przy pracy umysłowej, należy okresy wysiłku przedzielać okresami wytchnienia i odprężenia. Praca umysłowa staje się łatwiejsza i wydajniejsza, gdy między jedną a drugą godziną napięcia uwagi znajdzie się kwadrans gimnastyki, przechadzki albo rozrywki. Także zmiana tematu może przynieść nieco wytchnienia po trudnym ćwiczeniu matematycznym można odpocząć przy grze w piłkę, ale także przy czytaniu dobrej powieści.
Programy szkolne i plany zajęć lekcyjnych tak właśnie są konstruowane, aby poza zwykłym rytmem: lekcja pauza przeplatać przedmioty łatwiejsze i trudniejsze, umysłowe i fizyczne (np. gimnastyka, roboty ręczne itp.). Wytrawni nauczyciele wiedzą także, że uczniowie są w stanie bardzo uważnie słuchać wykładu przez 12-15 min., po czym znużenie umysłu powoduje rozproszenie uwagi na 1-2 min, po upływie których znów potrafią się skupić. Tacy pedagodzy po 10 min. bardzo poważnego wykładu przytaczają jakąś lżejszą ciekawostkę, albo rozdają zeszyty, albo polecają wykonać rysunek jednym słowem pozwalają na pewne rozluźnienie napięcia umysłowego. Potem znów trudny wykład toczy się dalej.
Zdolność do wysiłku umysłowego, do skupienia się, zależy w znacznej mierze od nawyku, treningu umysłu tak jak ciała, daje się wytrenować. Systematyczne i umiejętne uczenie się jest takim właśnie treningiem. Nawet taką cechę umysłu jak pamięć można wytrenować dowodem jest choćby uczenie się przez aktorów ogromnych przecież ról i to w stosunkowo krótkim czasie; dawniej bardzo często premiery w teatrze odbywały się co tydzień!
Praktyczne problemy wchodzące w zakres higieny umysłowej, z którymi styka się młodzież, polegają na ustaleniu właściwego trybu uczenia się i odpoczynku. W szkole zajęcia typu wykładowego i lekcyjnego ułożone są jak wiadomo według schematu: 45-50 min. wykładu, 10-15 min. przerwy. W szkołach średnich stosowany jest też tzw. dużą przerwa po 3 godz. lekcyjnych, przeznaczona na wypoczynek i spożycie drugiego śniadania. Ta przerwa trwa przeważnie 20-30 min.
Młodzież szkolna z reguły wykorzystuje przerwę na ruch; zabawy lub przechadzki na boisku szkolnym – to rozsądny sposób wykorzystania pauzy. Sale lekcyjne powinny być w tym czasie wietrzone. Nie jest natomiast słuszne wkuwanie w czasie pauzy nie dopracowanej lekcji. Wojskowe przysłowie mówi: czego się nie najesz tego się nie naliżesz. Czego młody człowiek nie nauczy się na lekcji i w domu, tego na pewno nie opanuje w czasie przerwy między lekcjami.
Niejednokrotnie w czasie przerwy między lekcjami, a zwłaszcza wykładami, trzeba zmienić salę, tj. przenieść się do innej sali, czasem szczególnie na wyższej uczelni,położonej winnym budynku, a nawet w innej dzielnicy miasta. Takie przechadzki nie są złe i spełniają podstawowy postulat: między okresami wysiłku umysłowego krótkie okresy wysiłku fizycznego przy pełnym odprężeniu umysłu.


Wreszcie po zakończeniu zajęć szkolnych następuje powrót do domu i wypoczynek,, a następnie obiad. Zależnie od zajęć pozostałych członków rodziny kolejność może być odwrotna najpierw obiad potem wypoczynek. W każdym razie po godzinnym wypoczynku wypada powrócić do nauki. I tu powstaje kolejne pytanie w jakiej kolejności przygotowywać zadania domowe? Istnieją dwa systemy odrabiania zadań: jeden polega na odrabianiu tego, co jest zadane na jutro, drugi – na odrabianiu tego, co zostało zadane w dniu dzisiejszym. Zaletą pierwszego sposobu jest świeże przerobienie tego, z czego można odpowiadać nazajutrz; jego wadą – odległość kilku dni pomiędzy dniem kiedy materiał został przerobiony lub wyłożony na lekcji lub wykładzie, a dniem wykonania zadania. Wadą drugiego systemu jest odległość kilku dni pomiędzy dniem wykonania zadania a diametralnej „egzekucji”. Z tego względu najlepszy wydaje się system następujący, łączący zalety obu wymienionych, a eliminujący ich wady:
W szkole średniej należy odrabiać zadania pisemne i ustne w dniu, w którym zostały zadane, inaczej mówiąc w dniu, kiedy w klasie dane zagadnienie było objaśniane lub przećwiczone. Natomiast w przeddzień daty, na którą temat miał zostać przygotowany (zadanie odrobione, tekst opanowany itd.), można ograniczyć się tylko do krótkiego przypomnienia sobie, przez przejrzenie zeszytu z odrobionym już zadaniem i powtórką zadań ustnych. W tych warunkach materiał zostanie przyswojony łatwiej (bo za świeżej pamięci tego, co było na lekcji) i trwalej dzięki powtórce; warto :zapamiętać sobie maksymę: „Repettio est mater studiorum” („powtórzenie jest matką studiów”). Mało tego: jeśli odrabiając np. w poniedziałek lekcję zadaną na środę lub czwartek, uczeń napotyka na jakieś szczególne trudności, to może jeszcze zdążyć omówić te trudności z lepiej przygotowanym kolegą, a nawet nauczycielem, we wtorek.
Studentom należy radzić, by po południu lub wieczorem uważnie przejrzeli własne notatki z wykładów lub (i) odpowiednie rozdziały z podręcznika lub skryptu. Będzie to znów wartościowe powtórzenie tego, co zostało wyłożone przed południem. Robić notatki, czy nie robić? To zależy od sposobu wykładania materiału przez profesora. Niektórzy wykładają w sposób tak skondensowany; bez jakiejkolwiek wody” lub „waty”, że w momencie robienia notatek stu¬dent traci wątek wykładu. Większość jednak Wykładowców ma styl wykładu pozwalający na notowanie najważniejszych rzeczy. Podobnie kierować się można innym kryterium: czy wykład zawiera to samo i tylko to, co dostępny podręcznik lub skrypt, ozy też stanowi jego uzupełnienie i unowocześnienie. W drugim przypadku notowanie jest wskazane. Natomiast przy uczeniu się ż podręcznika robienie własnych notatek, konspektów i wyciągów jest bardzo wskazane; gdyż pozwala dokładniej i trwalej opanować materiał. To zjawisko także zostało ujęte w łacińskiej maksymie: „Bis legt qui scribit” („2 razy czyta, kto pisze”).
Podstawą dobrego, głębokiego i trwałego opanowania materiału szkolnego jest także kolejność odrabiania zadań. Trzeba zawsze zaczynać od tego, co najtrudniejsze i co się lubi najmniej. Kto lubi matematykę i łatwo sobie z nią radzi,ma zaś trudności nauką języka obcego, musi najpierw odrobić angielski lub rosyjski, a dopiero „na deser” matematykę. Kto matematyki nie lubi i opanowuje ją z trudem, od niej właśnie musi zaczynać. Nie chodzi tu jednak o kształtowanie charakteru, choć to także bardzo ważne, lecz o czysto praktyczne względy. To, co trudne, wymaga umysłu nie znużonego. Jeśli trudno odrobić zadania z algebry o godz. 16, to jeszcze trudniej będzie to zrobić o 19 po ćwiczeniu z rosyjskiego i wypracowaniu z polskiego
Dobrze jest w domu także stosować szkolny rytm pracy co godzinę odpoczywać 10 min., wykonać w tym czasie kilka głębszych wdechów, parę przysiadów, przeciągnąć się (przy uchylonym oknie).Natomiast stosowane czasem przez starszą młodzież przerwy na papierosa nie są godne zalecenia, gdyż wbrew pozorom ani nie dają wytchnienia umysłowi, ani nie zaostrzają konceptu. Poza rytmem codziennym (lekcje i przerwy) praca umysłowa stosuje się do ogólnego rytmu pracy: 6 dni zajęć, 1 dzień wytchnienia i rozrywek. Lepiej jest więc tak rozłożyć sobie, zajęcia, aby w dni świąteczne i niedzielne naprawdę odpoczywać i to odpoczywać bez wyrzutów sumienia, że coś tam nie zostało zrobione. Bardzo niewskazana jest w młodym wieku praca umysłowa w porze wieczornej i nocnej. Młody organizm wymaga ok. 8 godz. nieprzerwanego snu na dobę, tzn. od godz. 22 do 6  jako minimum. Młodzież w wieku poniżej 1.8 lat powinna sypiać nawet o godzinę lub półtorej dłużej. Problem snu, bardzo obszerny i skomplikowany, jest też niesłychanie ważny i to nie tylko dla pracy umysłowej, lecz dla życia. Ustrój człowieka i w ogóle zwierząt wyższych musi aby żyć otrzymywać pożywienie, wodę, powietrze i sen. Bez tlenu może żyć zaledwie kilka minut, bez pożywienia nawet kilkadziesiąt dni (pod warunkiem otrzymywania wody), ale bez snu zaledwie” kilka dni. Ale nawet jedna bezsenna noc przekreśla właśnie u młodych ludzi możliwość pracy umysłowej. Dlatego jest rzeczą zupełnie. niedopuszczalną zarywanie nocy przez studentów i uczniów wyższych klas przed egzaminami, połączone jeszcze z paleniem papierosów i piciem kawy.

Top